Locatiebezoek Iriszorg de Remise

Tijdens de opleiding worden we uitgedaagd om kritisch te kijken naar morele en ethische vraagstukken in ons werkveld. Tijdens een werkbezoek aan 'De Remise' van IrisZorg in Arnhem liep ik aan tegen een complex probleem dat mijn visie als sportkundige echt aan het denken heeft gezet.

De situatie: De Remise (IrisZorg Arnhem)

De Remise is een maatschappelijke opvanglocatie voor zwaarverslaafden (denk aan heroïne en coke). IrisZorg biedt hier een spuit en rookruimte en deelt medische hulpmiddelen uit, zoals schone naalden. De organisatie verstrekt zelf natuurlijk geen drugs, maar ze faciliteren wel de randvoorwaarden zodat cliënten veilig kunnen gebruiken (Harm Reduction / schadebeperking).

Het probleem & De ethische vraag

Het aanbieden van deze gebruiksruimten en schone naalden lijkt op het eerste gezicht totaal niet te rijmen met onze zorgplicht om een gezonde leefstijl te stimuleren. Aan de ene kant help je cliënten puur om te overleven, maar aan de andere kant maak je het makkelijker om door te gaan met een verwoestende, illegale verslaving. Je hebt hier dus te maken met een duidelijke botsing tussen Schadebeperking (Harm Reduction) en Normalisering/Wetmatigheid. 

Mijn centrale ethische vraag is dan ook:
"In hoeverre is het voor een zorgorganisatie als IrisZorg ethisch verdedigbaar om faciliteiten en medische hulpmiddelen te bieden die veilig drugsgebruik ondersteunen, wanneer dit enerzijds de fysieke schade en maatschappelijke overlast beperkt, maar anderzijds de verslaving bestendigt en illegaal gedrag faciliteert?"

Iriszorg Remise Arnhem

Spuitinstructies

Spuitruimte

Stakeholderanalyse

In dit dilemma is de persoonlijk begeleider op de werkvloer de moreel verantwoordelijke (de eigenaar van het probleem op microniveau). De directie van IrisZorg is verantwoordelijk voor het beleid.

Belangen en feiten vanuit verschillende optieken

  • Medische optiek: Dit is vanuit de verslavingszorg onmisbaar. Gebruiksruimten zorgen voor veel minder infectieziekten (zoals HIV en Hepatitis C) omdat er steriel materiaal wordt uitgedeeld. Ook voorkomt het directe toezicht dat mensen overlijden aan een overdosis.

  • Juridische optiek: Volgens de Opiumwet is drugsbezit gewoon strafbaar. In Arnhem wordt dit via lokale afspraken binnen deze muren gedoogd. Het lastige is dat de zorgverlener hierdoor feitelijk meewerkt aan iets wat strafbaar is.

  • Economische optiek: Schadebeperking bespaart de samenleving veel geld. Een verslaafde in een gecontroleerde opvang kost de maatschappij veel minder dan wanneer iemand op straat leeft en constant gebruik moet maken van de ambulance, politie en justitie.

  • Sociale optiek: De Remise werkt als een soort buffer voor de stad. Door het gebruik naar binnen te verplaatsen, zien burgers veel minder drugsgebruik op straat, wat goed is voor de leefbaarheid in Arnhem

Oplossingen vanuit ethische theorieën

Gevolgenethiek 

  • De redenering: Deze theorie kijkt puur naar het resultaat: de meeste winst voor de grootste groep mensen. Als we de gebruiksruimte sluiten, staan er morgen 50 zware verslaafden op straat. Dat zorgt direct voor rondslingerende naalden in parken, meer criminaliteit en meer sterfgevallen.
    Conclusie: De ruimte openhouden. De negatieve gevolgen van sluiting (chaos op straat en doden) wegen veel zwaarder dan het morele bezwaar tegen het helpen bij illegaal gebruik.

Beginselethiek 

  • De redenering: Hier staat je morele plicht centraal, ongeacht wat het resultaat is. Als zorgverlener heb je de plicht om gezondheid te stimuleren en schade te voorkomen. Schone naalden geven aan iemand die zichzelf inspuit met gif, kun je zien als het schenden van je plicht om "niet te schaden".
    Conclusie: Direct stoppen met faciliteren. Bied alleen nog hulp aan die gericht is op volledig afkicken (abstinentie). Je mag principieel nooit meewerken aan destructief gedrag.

Deugdenethiek

  • De redenering: Deze stroming kijkt naar het karakter van de professional: wat doet een 'goed mens'? Een goede professional werkt vanuit barmhartigheid en moed. Het is makkelijk om je ogen te sluiten voor deze groep, maar er is moed voor nodig om naast een cliënt te blijven staan die de grip op zijn leven helemaal kwijt is.
    Conclusie: De faciliteiten blijven bieden. Door juist zorg en nabijheid te tonen op het donkerste punt van iemands leven, bewaar je de menselijke waardigheid.

Mijn eigen standpunt & Visie 

"Ik ben van mening dat het aanbieden van deze faciliteiten bij IrisZorg ethisch gezien gewoon de juiste keuze is. Als we realistisch kijken naar de praktijk, stoppen deze mensen echt niet met gebruiken als we de deur sluiten; ze verplaatsen zich dan alleen naar de straat.

Vanuit de deugdenethiek vind ik dat we als professionals naast de cliënt moeten blijven staan, ook als hun gedrag destructief is. Zo'n schone gebruiksruimte betekent absoluut niet dat je drugsgebruik goedkeurt, maar het is een noodzakelijke manier om de menselijke waardigheid te beschermen en de deur naar zorg op een kier te houden. Zonder dat contact is er namelijk nul kans op herstel.

Als sportkundige neem ik dit mee in mijn visie: professioneel werken vraagt in ingewikkelde situaties om maatwerk en barmhartigheid, in plaats van blind vasthouden aan rigide regels of protocollen."

Literatuurlijst 

 

  • Groot, N., & van der Corput, S. (2022). Ethiek in sociaal werk. Noordhoff.

  • IrisZorg. (z.d.). Maatschappelijke opvang en verslavingszorg. Geraadpleegd op 30 oktober 2024, van https://www.iriszorg.nl

  • Trimbos-instituut. (2021). Harm reduction in Nederland: Overzicht van maatregelen ter beperking van druggerelateerde schade. Geraadpleegd van https://www.trimbos.nl

  • Van der Corput, S., Jaspar, W., & Gruyters, S. (2022). Toegepaste ethiek in sociaal werk. Noordhoff Uitgevers.